10.11.2020

Stowarzyszenie czy Fundacja – pierwsze kroki w NGO

Działalność w sektorze pozarządowym zwykle rodzi się z potrzeby wypełniania jakiegoś istotnego społecznie zadania. Tym zresztą organizacje pozarządowe w swojej prawnej definicji różnią się od spółek handlowych, iż nakierowane są nie na zysk, a realizację określonego wyzwania ważnego społecznie. Chcąc założyć swój własny NGO w pierwszej kolejności stajemy przed koniecznością wyboru poprzez jakiego rodzaju formę prawną podejmiemy swoją działalność. W poniższym artykule przedstawiamy zalety i wady poszczególnych rozwiązań. 

Fundacja 

Ten rodzaj organizacji pozarządowej funkcjonuje na podstawie dwóch podstaw  prawnych. Po pierwsze ustawy o fundacjach oraz zgodnie ze wspomniana ustawą na podstawie statutu fundacji, który jest aktem prawa wewnętrznego organizacji. Zgodnie z art. 1 wymienionej ustawy, fundacja może być ustanowiona dla realizacji zgodnych z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej celów społecznie lub gospodarczo użytecznych, w szczególności takich, jak: ochrona zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświata i wychowanie, kultura i sztuka, opieka i pomoc społeczna, ochrona środowiska oraz opieka nad zabytkami. Stworzenie tego typu organizacji jest stosunkowo proste. Można założyć ją bez udziału innych osób. Fundację zakłada Fundator (może być ich więcej, ale nie musi) przeznaczając określony majątek na rzecz fundacji. Mogą być to pieniądze lub określona rzecz materialna (ruchoma, np. komputer, lub nieruchoma, np. mieszkanie). Wskazany przez Fundatora majątek staje się następnie własnością fundacji. Jeśli chodzi o wartość tego majątku jest on zależny od sposobu funkcjonowania organizacji. Jeżeli Fundacja zamierza prowadzić działalność gospodarczą wysokość wniesionego przez Fundatora majątku musi wynosić minimalnie 1000 zł. W przypadku gdy Fundacja nie zamierza podejmować takiej działalność wysokość wkładu majątkowego nie jest określona przepisami. Zwyczajowo waha się w granicach 500 – 1000 zł. Oprócz określonego majątku Fundator musi zadbać o stworzenie wspomnianego już statutu. Stanowi on podstawę organizacyjną NGO, powinien zawierać informację o nazwie Fundacji, celu i sposobach jej działalności, siedzibie i miejscu funkcjonowania, a także o władzach fundacji i sposobie ich wyboru. Obowiązkowym organem fundacji jej zarząd, pozostałe organy takie jak rada fundacji, czy komisja rewizyjna mogą zostać założone, jednak nie jest to wymagane. Oczywiście postanowienia statutu muszą być zgodne z ustawą o fundacjach i innymi przepisami prawa. Dokładne informacje o tym co powinien zawierać w swojej treści statut fundacji stanowi art.5 ustawy o fundacjach. W dalszej kolejności z kompletem dokumentów należy udać się do notariusza, a następnie sądu rejestrowego. Czynności te również wiążą się z odpowiednimi kosztami. Dostrzegamy, więc że stworzenie fundacji wiąże się z dużą swobodą organizacji, tworzenia i dalszego zarządzania przez Fundatora. Stworzony przez niego statut może mu w zasadzie dawać wyłączną i nieterminową władzę nad organizacją. Wiąże się to jednak z odpowiednimi wymienionymi wcześniej kosztami.

Stowarzyszenie

Rejestracja stowarzyszenia nie wiąże się z takimi kosztami o jakich mowa w przypadku Fundacji, jednakże stowarzyszenie jak sama nazwa wskazuje zrzesza w swoich szeregach pewną liczbę osób
i właśnie to kryterium jest kluczowym wyzwaniem w procesie tworzenia tego typu organizacji pozarządowej. Ile potrzeba osób do zarejestrowania stowarzyszenia? To zależy od jego rodzaju. Co do zasady stowarzyszenie rejestrowe zakładane jest zebraniu założycielskim przez co najmniej 7 osób, które stają członkami założycielami stowarzyszenia. Podobnie jak w przypadku Fundacji fundator, tak w stowarzyszeniu członkowie założyciele podczas zebrania założycielskiego podejmują pierwsze niezbędne czynności związaniem z tworzeniem organizacji. Należy do nich przyjęcie uchwał o założeniu organizacji, nadaniu statutu oraz wyborze władz i siedziby stowarzyszenia. Następnie dokumenty te kieruje się do sądu rejestrowego. Od momentu wpisania stowarzyszenia do KRS otrzymuje ono osobowość prawną. Alternatywą dla konieczności zebrania 7 osób jest powołanie Stowarzyszenia nierejestrowego.

Stowarzyszenie zwykłe (nierejestrowe)

Powołuje się je analogicznie jak stowarzyszenie rejestrowe, jednak do jego założenia wystarczą 3 osoby. Zamiast statutu stowarzyszenie zwykłe funkcjonuje na podstawie regulaminu, który co do zasady jest krótszy i prostszy od statutu. Zaś rejestracji stowarzyszenia dokonuje się nie w sądzie, a w starostwie powiatu, w którym prowadzone będzie stowarzyszenie zwykłe. Taki tryb powoływania jest dużo szybszy od wyżej opisanej rejestracji w KRS, a także co już wymaga mniejszej liczby osób potrzebnej do założenia organizacji. Nie mniej, rozwiązanie takie ma również swoje wady, a podstawową z nich jest fakt, iż stowarzyszenie zwykłe nie posiada osobowości prawnej. Brak tej osobowości może być w przypadku wielu konkursów grantowych czy dofinansowań uchybieniem formalnym, które sprawi, że stowarzyszenie zwykłe nie będzie mogło startować w takich konkursach. 

Koło Gospodyń Wiejskich

Szczególnego rodzaju organizacją pozarządową, która w ostatnich latach przeżywa swój renesans jest koło gospodyń wiejskich. KGW coraz częściej i powstają lub są reaktywowane w gminach wiejskich, a ich podstawowym celem jest uspołecznianie i aktywizowanie lokalnych mieszkańców wobec tradycyjnych zwyczajów i kultur. Nie mniej KGW mogą otrzymać szerokiego rodzaju dofinansowania, a także startować w konkursach grantowych (np. organizowanych przez Narodowy Instytut Wolności). Założenie Koła wymaga zebrania 10 pełnoletnich osób tworzących Komitet Założycielski, który tak jak w przypadku wyżej opisanych organizacji musi dopełnić pełnych formalności. Do działań tych należy przyjęcie statutu, wybór zarządu oraz zgłoszenie Koła do terenowego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Analogicznie do KRS w przypadku fundacji i stowarzyszeń rejestrowych oraz starostw w przypadku stowarzyszeń zwykłych, tak dla KGW to ARiMR prowadzi rejestr Kół Gospodyń Wiejskich. Po zarejestrowaniu Koła w ARMiR uzyskuje ono osobowość prawną. KGW służy realizowaniu specjalnej misji społecznej jaką jest budowanie i wzmacnianie lokalnych więzi między mieszkańcami, dlatego też obok możliwości korzystania z grantów i dofinansowań KGW mogą liczyć na specjalne fundusze dedykowane tylko tego typu organizacji. Jednocześnie należy zwrócić uwagę dotyczącą możliwości tworzenia Kół, ponieważ zgodnie z ustawą o kołach gospodyń wiejskich, na terenie wsi może funkcjonować tylko jedno Koło. 

Co wybrać? 

Każde z tych rozwiązań wydaje się być do siebie podobne, jednak wejście w szczegóły pokazuje pewne różnice w funkcjonowaniu poszczególnych organizacji. Która z nich będzie najlepsza? To zależy od tego jakie cele przyświecają nam podczas ich zakładania i dalszej realizacji. Fundacja pozwala nam w największym stopniu zachować osobistą decyzyjność w zakresie kształtu i funkcjonowania organizacji, jednak jej tworzenie i prowadzenie wiąże się z wyższymi kosztami, obowiązkami i formalnościami jakich musimy dopełnić niż w przypadku pozostałych form prawnych. Stowarzyszenie rejestrowe wiąże się z mniejszymi kosztami, jednakże wymaga obecności co najmniej 7 osób. Ponadto, w miarę swojego rozwoju może zyskiwać kolejnych członków, którzy nie tylko uzyskują wpływ na kształt stowarzyszenia, ale także mogą przejąć bieżące zarządzanie nad nim. Funkcjonowanie stowarzyszenia wiąże się z kadencyjnością władz oraz wyboru ich w sposób demokratyczny przez członków stowarzyszenia, a także nadzoru nad zarządem przez radę nadzorczą lub komisję rewizyjną. Wiąże się to z ewentualnością utraty wpływu na kształt stowarzyszenia przez jego założycieli. Furtką dla zachowania większej decyzyjności jest stowarzyszenie zwykłe, które mogą stworzyć już 3 osoby. Ponadto rejestracja takiego stowarzyszenia jest znacząco krótsza niż w przypadku stowarzyszenia rejestrowego czy fundacji, ponieważ nie dzieje się to w Krajowym Rejestrze Sądowym, a starostwie powiatowym. Jednakże taka forma organizacji jest tzw. ułomną osobą prawną (jednostką nieposiadającą osobowości prawnej) co może dyskwalifikować ją w staraniu się o różnego rodzaju środki finansowe. Osobowość prawną posiada za to Koło Gospodyń Wiejskich będę szczególnego rodzaju osobą prawną. Jego działalność wiąże się przede wszystkim z lokalną integracją i budowaniem miejscowych aktywności i więzi społecznych. Może ono starać się nie tylko o środki i granty dostępne dla innego rodzaju organizacji pozarządowych, ale także istnieje szereg dofinansowań dedykowanych wyłącznie KGW. Jednak organizacja KGW wymaga inicjatywy co najmniej 10 osób, a także prawo ogranicza liczbę Kół, które mogą funkcjonować w obszarze danej miejscowości. W związku z tym przed wyborem odpowiedniej formy prawnej naszej organizacji warto wziąć powyższe czynniki pod uwagę.  

Zaloguj się

Aby dać rekomendację organizacji musisz być zalogowany.